გეორგინა

გეორგინა ( Dahlia ) – ყვავილების დედოფალი და ბაღის ყველაზე მრავალფეროვანი მცენარე

გეორგინა , იგივე დალია ( ლათინური სახელი Dahlia ) , რთულყვავილოვანთა ოჯახის ( Asteraceae ) მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარეა . იგი მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული და საყვარელი დეკორატიული ყვავილია . მისი უჩვეულო ფორმების , ზომებისა და ფერების მრავალფეროვნება მას ბაღის ნამდვილ ვარსკვლავად აქცევს . გეორგინა მექსიკის ეროვნული ყვავილია და დღეს ათიათასობით ჯიში არსებობს მთელ მსოფლიოში .

წარმოშობა და ისტორია

გეორგინას სამშობლოა მექსიკა და ცენტრალური ამერიკის მთიანი რეგიონები . ველური სახეობები დღემდე იზრდება მექსიკაში , გვატემალასა და მის მიმდებარე ტერიტორიებზე . აცტეკები მცენარეს „აკოკოტლი“ ან „კოკოხოჩიტლი“ უწოდებდნენ . ისინი იყენებდნენ არა მხოლოდ დეკორატიული მიზნით , არამედ საკვებად (გორგლებს კარტოფილივით ხარშავდნენ) , სამკურნალოდ და პრაქტიკულადაც – მაღალი სახეობების ღრუ ღეროებს წყლის მილებად იყენებდნენ .

ევროპელებმა გეორგინა XVI საუკუნეში აღმოაჩინეს . პირველი აღწერა ესპანელმა ექიმმა და ბოტანიკოსმა ფრანსისკო ერნანდესმა გააკეთა 1570-იან წლებში . თუმცა მცენარე ევროპაში მხოლოდ XVIII საუკუნის ბოლოს მოხვდა . 1789 წელს მექსიკიდან თესლები და მცენარეული მასალა მადრიდის სამეფო ბოტანიკურ ბაღში გაიგზავნა . 1791 წელს ესპანელმა ბოტანიკოსმა ანტონიო ხოსე კავანიესმა მცენარეს დაარქვა სახელი შვედი ბოტანიკოსის , კარლ ლინეს მოწაფის – ანდერს დალის (Anders Dahl) პატივსაცემად .

საინტერესოა , რომ გარკვეული პერიოდის განმავლობაში მცენარეს „ გეორგინა “ ( Georgina ) ერქვა რუსი ბოტანიკოსის იოჰან გეორგის პატივსაცემად , მაგრამ საბოლოოდ დამკვიდრდა სახელი Dahlia .

XIX საუკუნის დასაწყისში გეორგინამ ევროპაში უზარმაზარი პოპულარობა მოიპოვა . 1800-იანი წლების დასაწყისში უკვე ასობით ჯიში არსებობდა , ხოლო საუკუნის შუა ხანებში – ათასობით . დღეს რეგისტრირებულია 50 000-ზე მეტი ჯიში და კულტივარი .

ბოტანიკური დახასიათება

გეორგინა მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარეა გორგლისებრი ფესვებით (ტუბერებით) . სიმაღლე ჯიშის მიხედვით 30 სმ-დან 2 მეტრამდე ან უფრო მაღალია (ხისებრი სახეობები 6 მეტრამდეც აღწევს) . ღერო ღრუა , ფოთლები მოპირისპირედ განლაგებული , ფრთისებრი ან სამმაგი ფრთისებრი .

ყვავილედი კალათაა , რომელიც შედგება მილისებრი (ცენტრალური) და ენისებრი (გარე) ყვავილებისგან . ველურ სახეობებში ყვავილები უმეტესად მარტივია , ხოლო კულტურულ ჯიშებში – უკიდურესად მრავალფეროვანი: მარტივი , ნახევრად ბუთხუზა და სრულად ბუთხუზა .

ყვავილობის პერიოდი ზაფხულის შუა ხანებიდან შემოდგომის პირველ ყინვებამდე გრძელდება .

ჯიშების კლასიფიკაცია

გეორგინების ჯიშები ყვავილის ფორმის მიხედვით რამდენიმე ძირითად ჯგუფად იყოფა:

• მარტივი (Single) – ერთი რიგი ენისებრი ფურცლებით და ღია ცენტრით .
• ანემონისებრი (Anemone) – ცენტრში მკვრივი მილისებრი ყვავილები .
• კოლარეტი (Collarette) – ორი რიგი ფურცლებით , შიდა რიგი უფრო მოკლეა .
• წყლის შროშანისებრი (Waterlily) – ბრტყელი , ღია ყვავილები .
• დეკორატიული (Decorative) – ფორმალური და არაფორმალური , ფართო ფურცლებით .
• ბურთისებრი და პომპონისებრი (Ball და Pompon) – სრულად მრგვალი , მკვრივი ყვავილები .
• კაქტუსისებრი და ნახევრად კაქტუსისებრი (Cactus და Semi-cactus) – ვიწრო , ხვეული ან ნაწილობრივ გახვეული ფურცლებით .
• ლაცინირებული , ორქიდეისებრი , ვარსკვლავისებრი და სხვა სპეციალური ფორმები .

ყვავილების ზომა მინიატურულიდან (2–5 სმ) გიგანტურ „სასადილო თეფშის“ ზომამდე (25–35 სმ და მეტი) მერყეობს . ფერები თითქმის ყველა შესაძლებელია – თეთრი , ყვითელი , ნარინჯისფერი , წითელი , ვარდისფერი , იასამნისფერი , ბორდოსფერი , თითქმის შავი და ჭრელი კომბინაციები . ლურჯი ფერი ბუნებრივად არ არსებობს .

მოყვანა და მოვლა

გეორგინა შედარებით მარტივი მოვლის მცენარეა , თუ რამდენიმე ძირითად პირობას დაიცავთ:

ნიადაგი და ადგილი : უყვარს მზიანი ადგილი (დღეში მინიმუმ 6–8 საათი მზე) , ნაყოფიერი , კარგად დრენირებული ნიადაგი . მძიმე თიხნარი ნიადაგი უნდა გაუმჯობესდეს კომპოსტითა და ქვიშით . pH სასურველია 6 .0–7 .0 .

დარგვა: გორგლები ირგვება გაზაფხულზე , როცა ნიადაგი საკმარისად გათბება (დაახლოებით 15°C) და ყინვის საფრთხე აღარ არის . სიღრმე 10–15 სმ , მანძილი ჯიშის მიხედვით 40–90 სმ .

მორწყვა : რეგულარული , მაგრამ ზომიერი . ნიადაგი უნდა იყოს ტენიანი , მაგრამ არა სველი . ზედმეტი წყალი გორგლების ლპობას იწვევს .

განოყიერება : დარგვისას შეიძლება დაემატოს კომპოსტი ან ძვლის ფქვილი . ყვავილობის პერიოდში სასურველია დაბალი აზოტის და მაღალი ფოსფორისა და კალიუმის შემცველი სასუქი .

საყრდენი : მაღალი ჯიშები აუცილებლად უნდა მიება საყრდენს , რადგან ქარი და წვიმა ადვილად ამსხვრევს მათ .

გამრავლება : ძირითადად გორგლების დაყოფით (გაზაფხულზე) , აგრეთვე კალმებითა და თესლით (თესლით გამრავლებისას ჯიშური თვისებები ყოველთვის არ ინარჩუნება) .

ზამთრის შენახვა : ცივ კლიმატში (საქართველოს უმეტეს ნაწილში) გორგლები შემოდგომაზე ამოითხრება , გამოშრება და ინახება გრილ , მშრალ , ყინვისგან დაცულ ადგილას (5–10°C) ქვიშაში , ტორფში ან ვერმიკულიტში .

სიმბოლიკა და კულტურული მნიშვნელობა

გეორგინა სიმბოლოა შინაგანი სიძლიერის , გამძლეობის , უნიკალურობისა და დადებითი ცვლილებისა . მას ხშირად უკავშირებენ მარადიულ სიყვარულს , ელეგანტურობასა და სიხარულს . სხვადასხვა ფერი განსხვავებულ მნიშვნელობას ატარებს: წითელი – ვნებასა და ძალას , თეთრი – სისუფთავეს , ვარდისფერი – სინაზეს , ყვითელი – სიხარულს .

მექსიკაში გეორგინა ეროვნული სიმბოლოა და ყოველწლიურად 4 აგვისტოს აღინიშნება გეორგინას ეროვნული დღე .

გამოყენება

გეორგინა იდეალურია:

• ბაღის კლუმბებისა და საზღვრებისთვის;
• კონტეინერული მებაღეობისთვის (განსაკუთრებით დაბალი ჯიშები);
• საჭრელი ყვავილებისთვის (რაც მეტს ჭრით , მით მეტს ყვავის);
• ყვავილების კომპოზიციებისთვის .

გარდა ამისა , ზოგიერთი სახეობის გორგლები საკვებია და შეიცავს ინულინს .

დასკვნა

გეორგინა მცენარეა , რომელიც აერთიანებს ისტორიულ სიღრმეს , ბოტანიკურ მრავალფეროვნებასა და უბრალო სილამაზეს . ის შესანიშნავად ერგება როგორც კლასიკურ , ისე თანამედროვე ბაღებს და ზაფხულისა და შემოდგომის ბაღს ფერებითა და სიცოცხლით ავსებს . თუ სწორად მოეპყრობით , გეორგინა წლების განმავლობაში გაგახარებთ თავისი ულამაზესი ყვავილებით .

საქართველოს კლიმატურ პირობებში გეორგინა წარმატებით იზრდება და ბევრ მებაღეს უყვარს . სცადეთ რამდენიმე განსხვავებული ჯიშის დარგვა – და თქვენი ბაღი შემოდგომამდე ფერებით აივსება .