ფიტოსპორუმი

ფიტოსპორუმი ( Pittosporum ) — მარადმწვანე ბუჩქი ლამაზი ფოთლებითა და სურნელოვანი ყვავილებით

ფიტოსპორუმი ( ლათინურად Pittosporum ) არის მარადმწვანე ბუჩქებისა და პატარა ხეების გვარი , რომელიც ეკუთვნის Pittosporaceae ოჯახს . გვარში დაახლოებით 200 სახეობაა გაერთიანებული . ყველაზე ცნობილი და გავრცელებული სახეობებია იაპონური ფიტოსპორუმი ( Pittosporum tobira ) და ახალზელანდიური ფიტოსპორუმი ( Pittosporum tenuifolium ) .

ამ მცენარეს ხშირად უწოდებენ იაპონურ ყალბ ფორთოხალს ( Japanese mock orange ) , ავსტრალიურ დაფნას ( Australian laurel ) ან იაპონურ ჩიზვუდს ( Japanese cheesewood ) . იგი პოპულარულია ლანდშაფტურ დიზაინში თავისი მბზინავი ფოთლების , მკვრივი ფორმისა და სასიამოვნო სურნელის გამო .

ბოტანიკური აღწერა

ფიტოსპორუმი ჩვეულებრივ 2–6 მეტრის ( ზოგჯერ 10 მეტრამდე ) სიმაღლის მარადმწვანე ბუჩქი ან პატარა ხეა . გვირგვინი მკვრივი , მომრგვალო ან კონუსურია .

ფოთლები — ტყავისებრი , მბზინავი , მუქი მწვანე ( ზოგჯერ ჭრელი — კრემისფერი ან ყვითელი კიდეებით ) . ფორმა ოვალური ან კოვზისებრია , კიდეები ხშირად ოდნავ გადახრილია . ფოთლები ტოტების ბოლოებში ჯგუფებადაა განლაგებული .

ყვავილები — პატარა , თეთრი ან კრემისფერი , გაზაფხულზე ( აპრილი–მაისი ) ჩნდება . ისინი ძლიერ სურნელოვანია და ფორთოხლის ყვავილის არომატს მოგაგონებთ . ყვავილები შეკრებილია ქოლგისებრ ყვავილედებში .

ნაყოფი — მომრგვალო კაფსულა , რომელიც მომწიფებისას იხსნება და ათავისუფლებს წითელ ან ნარინჯისფერ წებოვან თესლებს .

წარმოშობა და გავრცელება

Pittosporum tobira წარმოშობით იაპონიიდან , სამხრეთ კორეიდან , ჩინეთიდან და ტაივანიდანაა . Pittosporum tenuifolium — ახალი ზელანდიიდან . დღეს ორივე სახეობა და მათი ჯიშები ფართოდ კულტივირდება მსოფლიოს თბილ და ზომიერად თბილ რეგიონებში — ხმელთაშუაზღვისპირეთში , აშშ-ის სამხრეთში , ავსტრალიაში , ახალ ზელანდიასა და საქართველოშიც .

მოვლა და კულტივირება

ფიტოსპორუმი საკმაოდ უპრეტენზიო მცენარეა:

• განათება — სრული მზე ან ნაწილობრივი ჩრდილი . ღრმა ჩრდილში იზრდება უფრო იშვიათად და ფორმას კარგავს .
• ნიადაგი — კარგად დრენირებული , ნებისმიერი ტიპის ( ქვიშიანი , თიხნარი , თიხა ) . ურჩევნია ოდნავ მჟავე ან ნეიტრალური pH . არ იტანს ჭარბ ტენიანობას და დგომით წყალს — ფესვები ლპება .
• მორწყვა — დამკვიდრების შემდეგ გვალვაგამძლეა . ახალგაზრდა მცენარეებს რეგულარული მორწყვა სჭირდება . ზრდასრულები საკმარისია გვალვის პერიოდში მოირწყას .
• ტემპერატურა — USDA ზონები 8–11 . იტანს −10…−12°C-მდე ყინვას ( ზოგი ჯიში უფრო გამძლეა ) . ცივ რეგიონებში კონტეინერში იზრდება და ზამთარში იცავენ .
• გასხვლა — კარგად იტანს გასხვლას . შეიძლება ფორმალური ჰეჯის ან ტოპიარის სახით შენარჩუნდეს . გასხვლა უმჯობესია ყვავილობის შემდეგ .
• გამრავლება — თესლით , კალმებით ან ჰაერფენით .

პოპულარული ჯიშები

• ‘Variegata’ — ჭრელფოთლიანი , კრემისფერი კიდეებით .
• ‘Wheeler’s Dwarf’ ან ‘Miss Muffet’ — ჯუჯა ფორმები ( 60–90 სმ ) .
• ‘Tom Thumb’ ( P . tenuifolium ) — კომპაქტური , მუქი ბრინჯაოსფერ-იისფერი ფოთლებით .
• ‘Golf Ball’ — ბუნებრივად მომრგვალო , მწვანე ფოთლებით .
• ‘Silver Queen’ — მოვერცხლისფრო-მწვანე ფოთლები კრემისფერი კიდეებით .
• ‘Cream de Mint’ — ნელი ზრდის ჯუჯა ჯიში .

გამოყენება ლანდშაფტში

ფიტოსპორუმი იდეალურია:

• ცოცხალი ღობეებისა და ეკრანებისთვის;
• სოლიტერული დარგვისთვის;
• კონტეინერებში ( განსაკუთრებით ჯუჯა ჯიშები );
• სანაპირო ზონებში ( მარილისადმი მდგრადია );
• ქალაქის პირობებში ( იტანს დაბინძურებას ) .

ფოთლები პოპულარულია ყვავილების კომპოზიციებში .

ტოქსიკურობა

Pittosporum tobira არ არის ტოქსიკური ძაღლების , კატებისა და ცხენებისთვის ( ASPCA-ის მონაცემებით ) . თუმცა ზოგიერთ წყაროში აღნიშნულია , რომ ფოთლებსა და თესლებში არის საპონინები , რომლებმაც დიდი რაოდენობით მიღებისას შეიძლება კუჭ-ნაწლავის გაღიზიანება გამოიწვიოს . ზოგადად უსაფრთხოდ ითვლება .

დაავადებები და მავნებლები

ძირითადად მედეგია , მაგრამ შეიძლება დაზიანდეს:

• ფესვის ლპობით ( ჭარბი ტენისას );
• ბუსუსებით , ფარიანებით , თეთრი ბუზებით;
• ფოთლის ლაქებით .

კარგი დრენაჟი და ჰაერის ცირკულაცია ამცირებს პრობლემებს .

საქართველოში

საქართველოში ფიტოსპორუმი საკმაოდ პოპულარულია . მას იყენებენ ბაღებში , პარკებში , ცოცხალ ღობეებად და კონტეინერულ მებაღეობაში . კარგად იზრდება თბილისში , ბათუმსა და სხვა თბილ რეგიონებში . ზამთარში შეიძლება მსუბუქი დაცვა დასჭირდეს ძლიერი ყინვებისას .

დასკვნა

ფიტოსპორუმი არის ლამაზი , გამძლე და უპრეტენზიო მარადმწვანე მცენარე , რომელიც მთელი წლის განმავლობაში ინარჩუნებს დეკორატიულ იერს . მისი მბზინავი ფოთლები , სურნელოვანი ყვავილები და ადვილი მოვლა მას იდეალურ არჩევნად აქცევს როგორც დიდი ბაღების , ისე პატარა ეზოებისა და აივნებისთვის . სწორი ადგილისა და დრენაჟის უზრუნველყოფით ეს მცენარე ათწლეულების განმავლობაში დაამშვენებს თქვენს სივრცეს .

---